همه چیز درباره صورت حساب الکترونیکی

نظام مالیاتی کشور در آستانه تحولی بنیادین قرار دارد که تأثیرات زیادی بر کلیه فعالان اقتصادی خواهد داشت. با تصویب قانون پایانه های فروشگاهی و راه اندازی سامانه مؤدیان، مفهوم صورتحساب الکترونیکی به عنوان جایگزین اصلی روش های سنتی صدور فاکتور مطرح شده است. این تغییر نه تنها شیوه انجام معاملات تجاری را دگرگون خواهد کرد، بلکه زمینه ساز ایجاد شفافیت مالی و کنترل دقیق تر بر گردش مالی در اقتصاد کشور خواهد بود. درک صحیح از ابعاد مختلف این تحول برای تمامی حسابداران، مدیران مالی، فعالان اقتصادی و آموزشگاههای آموزش حسابداری ضروری به نظر می رسد.

صورتحساب الکترونیکی چیست؟

صورتحساب الکترونیکی بر اساس ماده یک قانون پایانه های فروشگاهی، سندی است که دارای شماره مالیاتی بوده و اطلاعات مندرج در آن در حافظه مالیاتی فروشنده ذخیره می شود. مشخصات و اقلام اطلاعاتی این صورتحساب متناسب با نوع کسب و کار و فعالیت مؤدیان توسط سازمان مالیاتی تعیین و اعلام می گردد.

ویژگی اصلی این نوع صورتحساب، صدور الکترونیکی آن از طریق سامانه مؤدیان است. سامانه مؤدیان به عنوان پل ارتباطی میان سازمان امور مالیاتی و مؤدیان مالیاتی عمل کرده و قرار است تمامی امور مالیاتی مؤدیان از طریق این سامانه انجام شود. این تحول باعث حذف مراجعات فیزیکی، کاهش رسیدگی های حضوری و رفع بسیاری از مشکلاتی خواهد شد که سال ها فعالان اقتصادی با آن دست و پنجه نرم کرده اند.

در سیستم سنتی، فروشنده برای صدور فاکتور از فرم های کاغذی رسمی یا غیررسمی استفاده می کرد و پس از امضا، آن را برای خریدار ارسال کرده و رسید دریافت می کرد،  سپس هر دو طرف این اطلاعات را در گزارشات فصلی و سیستم حسابداری خود منعکس می کردند، اما سازمان مالیاتی به دنبال ردیابی دقیق تمامی معاملات بوده تا بتواند در لحظه صدور هر صورتحساب از جزئیات آن مطلع شده و نظارت مؤثری بر فعالان اقتصادی اعمال کند.

تفکیک انواع صورتحساب در نظام جدید

با اجرای کامل سامانه مؤدیان، صورتحساب ها به دو دسته اساسی تقسیم می شوند. دسته اول صورتحساب های الکترونیکی است که به صورت پیش فرض و عمومی مورد استفاده قرار خواهد گرفت. دسته دوم صورتحساب های غیرالکترونیکی یا کاغذی است که تنها در شرایط خاص و استثنایی قابل استفاده خواهد بود.

نکته حائز اهمیت این است که صورتحساب های کاغذی به طور کامل و برای همیشه حذف نخواهند شد، بلکه در موارد خاص و بر اساس مقررات ماده ۱۲ قانون پایانه های فروشگاهی همچنان قابل استفاده خواهند بود. این موارد عمدتاً شامل شرایطی است که به دلایل مختلف مانند اشکالات سیستمی یا سایر عوامل، امکان صدور صورتحساب الکترونیکی وجود نداشته باشد.

صورتحساب های کاغذی که در اصطلاح به صورتحساب شمس معروف هستند، ویژگی های خاصی دارند. این نوع صورتحساب دارای شماره مالیاتی بوده و مؤدیان در زمان بروز حادثه یا نقص فنی که امکان صدور صورتحساب الکترونیکی وجود ندارد، از آن برای فروش کالا یا ارائه خدمت استفاده می کنند. شرایط استفاده از این نوع صورتحساب شامل وقوع بلایای طبیعی مانند زلزله و سیل، آتش سوزی، قطعی برق و سایر مواردی است که دسترسی به سیستم الکترونیکی را غیرممکن می سازد.

فرآیند استفاده از صورتحساب شمس نیز دارای مقررات خاصی است. مؤدی موظف است فرم صورتحساب مخصوص را از سازمان مالیاتی دریافت کرده و فروش خود را از طریق این فاکتورهای فیزیکی انجام دهد. پس از برطرف شدن مشکل سامانه یا امکان دسترسی مجدد، اطلاعات باید به سامانه مؤدیان منتقل شود.

طبقه بندی تخصصی صورتحساب های الکترونیکی

صورتحساب های الکترونیکی به سه نوع اساسی تقسیم می شوند که هر کدام ویژگی ها و کاربردهای متفاوتی دارند. این تقسیم بندی بر اساس آیین نامه اجرایی ماده ۹۵ قانون مالیات های مستقیم و سند جامع صدور صورتحساب های الکترونیکی صورت گرفته است.

صورتحساب الکترونیکی نوع اول به عنوان کامل ترین نوع صورتحساب محسوب می شود که شامل اطلاعات تفصیلی است. این نوع صورتحساب حاوی کلیه اطلاعات مربوط به خریدار و فروشنده، نوع فروش، تاریخ و زمان صدور، اطلاعات هویتی طرفین معامله، مشخصات دقیق کالا، واحد سنجش کالا مانند لیتر، کیلوگرم یا سانتیمتر، مبلغ واحد یا فی، شرح تفصیلی کالا، مالیات ها و عوارض مربوطه و همچنین مقدار پرداخت نقدی و نسیه است. این نوع صورتحساب معادل صورتحساب های نوع اول سنتی بوده که قبل از اجرای سامانه مؤدیان استفاده می شد.

صورتحساب الکترونیکی نوع دوم دارای محدودیت هایی نسبت به نوع اول است. این صورتحساب شامل اطلاعات کامل فروشنده و اطلاعات جامع کالا و خدمات بوده اما فاقد اطلاعات خریدار است. این نوع صورتحساب معادل فاکتورهای مستطیلی شکل و بلند فروشگاه های زنجیره ای مانند رفاه و شهروند محسوب می شود که هنگام خرید به مشتریان ارائه می دهند. نکته مهم در خصوص این نوع صورتحساب این است که اعتبار عوض فروش آن برای خریدار قابل قبول نیست و به عنوان اعتبار لحاظ نمی شود. بنابراین اگر خریداری از فروشگاهی خرید کرده و صورتحساب الکترونیکی نوع دوم دریافت کند، اعتبار و مبلغ عوض فروشی که پرداخت کرده به عنوان اعتبار عوض فروش وی قابل قبول نخواهد بود.

صورتحساب الکترونیکی نوع سوم ساده ترین نوع محسوب شده و در واقع رسید پرداخت محسوب می شود. این نوع صورتحساب شکل و شمایل سنتی صورتحساب را نداشته و مشابه رسیدهایی است که از دستگاه کارتخوان هنگام خرید پولی یا از درگاه های الکترونیکی پرداخت هنگام خرید اینترنتی دریافت می شود. این رسید پرداخت از طریق پایانه های فروشگاهی صادر شده و تنها شامل مبلغ معامله، شماره سوئیچ پرداخت، شماره پذیرنده فروشگاهی، شماره پایانه، شماره پیگیری، تاریخ و زمان پرداخت و حداقل مشخصات فروشنده مانند نام است. بر خلاف صورتحساب های نوع اول و دوم، اطلاعات تفصیلی فروشنده مانند آدرس و کدپستی در این نوع صورتحساب درج نمی شود.

تعیین مشمولان و الزامات قانونی

دامنه شمول صورتحساب الکترونیکی بسیار گسترده بوده و تمامی مؤدیان مشمول قانون پایانه های فروشگاهی و سامانه مؤدیان را در بر می گیرد. این شمولیت کلیه اشخاص حقوقی شامل شرکت ها و مؤسسات، کلیه صاحبان مشاغل، اصناف مختلف و اشخاص حقیقی که دارای کسب و کار، مغازه یا کارگاه هستند را شامل می شود.

با این حال، قانون گذار برای تسهیل اجرای این سیستم، تخفیف و استثناهایی برای برخی گروه ها در نظر گرفته است. این تسهیلات مربوط به آن دسته از مؤدیانی است که از دستگاه کارتخوان یا درگاه پرداخت الکترونیکی به عنوان پایانه فروشگاهی خود استفاده می کنند. دستگاه کارتخوان و درگاه های پرداخت الکترونیکی از انواع مختلف پایانه های فروشگاهی محسوب شده و کاربرد وسیعی در بازار دارند.

برای این گروه از مؤدیان، رسیدی که دستگاه کارتخوان یا درگاه پرداخت الکترونیکی صادر می کند در حکم صورتحساب الکترونیکی محسوب شده و صاحب آن دستگاه نیازی به مراجعه به سامانه مؤدیان و صدور مجدد صورتحساب الکترونیکی نخواهد داشت. این تسهیل عملی باعث کاهش بار اداری و تسریع فرآیندهای تجاری خواهد شد.

در مقابل، سایر مؤدیانی که پایانه فروشگاهی ندارند یا پایانه فروشگاهی آن ها از نوع دستگاه کارتخوان و درگاه پرداخت نیست، موظف هستند از طریق سامانه مؤدیان اقدام به صدور صورتحساب الکترونیکی کنند. این الزام شامل تعداد زیادی از کسب و کارها از جمله خدمات مشاوره ای، تولیدی، توزیعی و سایر فعالیت های اقتصادی خواهد بود.

مزایا و تأثیرات گسترده اجرایی

اجرای سیستم صورتحساب الکترونیکی تحولات عمیقی در نحوه انجام معاملات تجاری و فرآیندهای مالیاتی ایجاد خواهد کرد. یکی از مهم ترین مزایای این سیستم، کاهش قابل توجه مراجعات فیزیکی به ادارات مالیاتی است که تا کنون بخش عمده ای از وقت و انرژی فعالان اقتصادی را به خود اختصاص می داد.

این سیستم امکان انتقال خودکار اطلاعات از حافظه مالیاتی فروشنده به حافظه مالیاتی خریدار را فراهم کرده و فرآیندهای مختلف مالیاتی را تسهیل می کند. محاسبه عوارض فروش، تنظیم خودکار اظهارنامه های عملکرد، انتقال اطلاعات درآمدی و هزینه ای و بسیاری از کارهای دیگر که قبلاً به صورت دستی و با صرف زمان زیاد انجام می شد، اکنون به صورت سیستمی و خودکار صورت خواهد گرفت.

از منظر سازمان مالیاتی، دسترسی لحظه ای به اطلاعات تمامی معاملات امکان اعمال نظارت دقیق و مؤثر بر فعالان اقتصادی را فراهم می کند. این نظارت مستمر و بی درنگ قدرت مقابله با فرار مالیاتی را به طور قابل توجهی افزایش داده و زمینه ساز ایجاد انضباط مالیاتی در سطح وسیع خواهد بود.

جمع بندی و آینده

صورتحساب الکترونیکی نمایانگر گامی مهم در جهت دیجیتالی شدن نظام مالیاتی کشور محسوب می شود که تأثیرات زیادی بر کلیه جنبه های فعالیت های اقتصادی خواهد داشت. این تحول نه تنها شیوه های سنتی کسب و کار را دگرگون خواهد کرد، بلکه زمینه ساز ایجاد شفافیت، کاهش هزینه های اداری و بهبود کیفیت خدمات مالیاتی خواهد بود.

موفقیت در اجرای این سیستم مستلزم آگاهی و آمادگی کامل تمامی ذی نفعان از جمله حسابداران، مدیران مالی، صاحبان کسب و کار و حتی مصرف کنندگان نهایی است. دانستن قوانین، مقررات و فرآیندهای جدید، سرمایه گذاری در زیرساخت های فناوری اطلاعات و آموزش نیروی انسانی، از جمله پیش نیازهای اساسی برای بهره مندی از مزایای این تحول محسوب می شوند.

در نهایت، اجرای مؤثر صورتحساب الکترونیکی نقش مهمی در ارتقای شاخص های شفافیت اقتصادی، کاهش اقتصاد زیرزمینی و افزایش درآمدهای مالیاتی کشور ایفا میکند که به نوبه خود منجر به بهبود کیفیت خدمات عمومی و تقویت زیرساخت های اقتصادی خواهد شد.

آموزشگاه فن آموزان دوره های تخصصی آموزش حسابداری را بصورت پروژه محور و با مثال های واقعی بازار کار برگزار می کند. صفر تا صد اظهارنامه های مالیاتی و صورت حساب های الکترونیکی از جمله مباحث دوره های حسابداری در این مرکز می باشد. برای دریافت جزئیات بیشتر و اطلاعات کاملتر دوره آموزش حسابداری آموزشگاه فن آموزان به این لینک https://fanamoozan.com/course/accounting-training/ مراجعه نمایید.