تک نرخی شدن ارز و باز شدن میدان رقابت بدون رانت

به گزارش ایبنا؛ در پی تصمیم دولت برای حذف ارز ترجیحی و تک‌نرخی کردن ارز، سیاست‌های اقتصادی کشور وارد مرحله‌ای تازه شده که آثار آن نه‌تنها بر معیشت مردم، بلکه بر روند فعالیت تولیدکنندگان نیز به‌صورت مستقیم تاثرگذار خواهد بود.

برخی معتقدند حذف یکباره ارز ترجیحی باعث فشار به برخی از تولیدکنندگان می‌شود که در صورت عدم حمایت از چرخه تولید خارج می‌شوند، اما برخی دیگر معتقدند این شیوه باعث می‌شود مصرفکنندگان خود تصمیم بگیرند از کدام تولید‌کننده حمایت شود و رانت از بین می‌رود.

در همین زمینه احمد قدسی، کارشناس اقتصادی، با تأکید بر ضرورت اصلاح جدی سیاست‌های ارزی کشور گفت: در شرایط فعلی بهترین راه‌حل برای اجرای حداقل‌های یک سیاست ارزی کارآمد این است که قیمت ارز تک‌نرخی شود؛ یعنی بازار آزاد و بازار رسمی یکی شوند و عملاً دو نرخ متفاوت در کشور وجود نداشته باشد. اگر قرار است حمایتی از مردم انجام شود، این حمایت باید به‌صورت نقدی باشد.

وی افزود: من شخصاً با کالابرگ موافق نیستم و معتقدم یارانه‌ای که دولت از محل فروش ارز نفتی پرداخت می‌کند، بهتر است مستقیماً به شکل نقدی به مردم داده شود، نه در قالب کالابرگ.

قدسی با بیان اینکه کالابرگ مزیتی نسبت به یارانه نقدی ندارد، تصریح کرد: ممکن است فردی مشکل اجاره مسکن داشته باشد یا در منطقه‌ای دورافتاده زندگی کند که دسترسی به فروشگاه‌های طرف قرارداد کالابرگ نداشته باشد. در چنین شرایطی، پول نقد به او قدرت انتخاب می‌دهد، اما کالابرگ فقط محدودیت ایجاد می‌کند و مردم را مجبور می‌کند از فروشگاه‌های خاص و برای کالا‌های مشخص خرید کنند.

یارانه نقدی؛ تحریک تقاضا و افزایش قدرت خرید

این کارشناس اقتصادی ادامه داد: در چارچوب پرداخت یارانه نقدی، پول به مردم داده می‌شود و تولیدکننده محصول خود را تولید و در بازار عرضه می‌کند. این یارانه در واقع تقاضا را تحریک می‌کند و قدرت خرید مردم را بالا می‌برد. در گذشته یارانه به‌صورت تخفیف قیمتی در زنجیره واردات پرداخت می‌شد، اما حالا به‌صورت نقدی به مصرف‌کننده داده می‌شود. از طرف دیگر ارز به نرخ آزاد فروخته می‌شود و درآمد حاصل از آن دوباره به مردم بازمی‌گردد؛ همین چرخه باعث شکل‌گیری تقاضای واقعی و رقابت سالم میان تولیدکنندگان می‌شود.

قدسی با انتقاد از سیاست ارز ترجیحی در سال‌های گذشته بیان کرد: برخلاف تصور عمومی، ارز ترجیحی بیشتر به نفع تولیدکنندگان و واردکنندگان بزرگ بود، نه تولیدکنندگان خرد. کسانی که سهمیه‌های بزرگ داشتند یا نفوذ بیشتری در ساختار‌های بوروکراتیک داشتند، از این ارز بهره‌مند می‌شدند و عملاً رانت آن به جیب همان‌ها می‌رفت. در حالی که دامدار یا مرغدار خرد معمولاً سهم چندانی از این منابع نداشت.

وی افزود: ممکن است امروز تولیدکننده‌ای که به ارز ترجیحی عادت کرده بود دچار مشکل شود، اما در مقابل، تولیدکننده‌ای هم بوده که با نهاده بازار آزاد کار می‌کرده، بهره‌وری بالاتری داشته و توان رقابت با سود کمتر را داشته است. طبیعی است تولیدکننده‌ای که با رانت سرپا بوده، با حذف ارز ترجیحی دچار فشار شود و ناچار باشد بهره‌وری خود را افزایش دهد.

این کارشناس اقتصادی با تأکید بر عدالت در توزیع منابع اظهار داشت: وقتی قرار است یک درآمد در کشور توزیع شود، بهترین کار این است که این درآمد به‌صورت برابر بین مردم تقسیم شود. وقتی می‌گوییم منابع را به تولید می‌دهیم، در نهایت این حمایت به یک عده خاص ختم می‌شود و عملاً رانت جدیدی شکل می‌گیرد. معمولاً هم وقتی از تولیدکننده صحبت می‌شود، منظور تولیدکنندگان بزرگ است، نه دامدار یا مرغدار خردی که مثلا چند رأس دام دارد و عملاً دسترسی به حمایت‌های دولتی ندارد.

حمایت مستقیم دولت از تولیدکننده، خطر کاهش بهره‌وری و رقابت

قدسی ادامه داد: نتیجه این رویکرد این است که در حق تولیدکنندگان کوچک اجحاف می‌شود و رقابت سالم در بازار از بین می‌رود. به نظر من منطقی‌ترین راه این است که یارانه نقدی، یعنی همان قدرت خرید، به عموم مردم داده شود. در این فرآیند این مردم هستند که تصمیم می‌گیرند کدام تولیدکننده بماند و فعالیتش را ادامه دهد.

وی افزود: وقتی دولت مستقیماً به تولیدکننده پول می‌دهد کسی نیست که کیفیت کار آن تولیدکننده را ارزیابی کند. اما وقتی منابع به مصرف‌کنندگان داده می‌شود، انتخاب مردم مشخص می‌کند کدام تولیدکننده شایسته حمایت است. تولیدکننده‌ای که مردم بیشتر از او خرید می‌کنند، جریان نقدی بهتری خواهد داشت و در بازار باقی می‌ماند.

قدسی با اشاره به یکی از مشکلات اساسی اقتصاد کشور گفت: امروز یکی از معضلات جدی ما کاهش شدید قدرت خرید در بخش بزرگی از جامعه است. اگر فقط به تولیدکننده پول بدهیم، اما تقاضای مؤثر در جامعه شکل نگیرد، کسی نیست که محصولات تولیدشده را بخرد. در این حالت، این حمایت‌ها الزاماً به رونق عمومی اقتصاد یا اشتغال گسترده منجر نمی‌شود.

وی تأکید کرد: در مقابل پرداخت یارانه نقدی پول را مستقیماً وارد دست مردم می‌کند، تقاضا ایجاد می‌شود و همین تقاضا تولید را زنده نگه می‌دارد. از هر زاویه‌ای که نگاه کنیم چه از منظر عدالت چه کارایی اقتصادی، چه حمایت از تولیدکنندگان خرد و چه تقویت تقاضا، پرداخت یارانه نقدی به‌مراتب منطقی‌تر و به‌صرفه‌تر از حمایت مستقیم دولت از تولیدکنندگان است.

منبع: فارس