در روزهای اخیر، ورود میلیارد ها تومان پول حقیقی به صندوقهای قابل معامله با درآمد ثابت (ETF) نشاندهنده تغییر رفتار سرمایهگذاران در بازار است. این جریان ورودی، در حالی رخ میدهد که نرخهای مؤثر در بزرگترین صندوقهای درآمد ثابت بازار به سطوح رقابتی رسیده . این روند، در شرایطی که تورم غذایی و نوسانات بازار پول ادامه دارد، صندوقهای درآمد ثابت را به گزینهای کلیدی برای حفظ ارزش دارایی تبدیل کرده است.
صندوق سرمالیه گذاری با درآمد ثابت در ایران به دو شکل اصلی عرضه میشوند: قابل معامله در بورس (ETF) و صدور و ابطالی. تفاوتهای ساختاری این دو نوع، بر نحوه دسترسی، پرداخت سود و مناسب بودن برای اهداف مختلف تأثیرگذار است. در ادامه، این تفاوتها را بررسی و دو صندوق درآمد ثابت برجسته بازار – دامون (ETF) و سهند (صدور ابطالی) – را مقایسه میکنیم.
تفاوتهای کلیدی صندوقهای درآمد ثابت ETF و صدور ابطالی
هر دو نوع صندوق عمدتاً در اوراق بدهی دولتی، اسناد خزانه اسلامی و سپردههای بانکی ویژه سرمایهگذاری میکنند و ریسک پایینی دارند. اما تفاوتهای اصلی بر اساس تجربیات بازار ایران و استانداردهای جهانی عبارتند از:
۱. نحوه معامله و دسترسی
صندوقهای ETF مانند سهام در طول ساعات معاملاتی بورس خرید و فروش میشوند. قیمت آنها لحظهای تغییر میکند و سرمایهگذار میتواند در هر لحظه اقدام به خرید یا فروش کند. صندوقهای صدور ابطالی فقط از طریق خود صندوق (در ساعات مشخص) واحد صادر یا ابطال میکنند و تسویه معمولاً یک روز کاری بعد انجام میشود.
۲. پرداخت سود و محاسبه بازدهی
در ETFها، سود اغلب به صورت مرکب عمل میکند و با افزایش قیمت واحد صندوق (NAV) به سرمایهگذار منتقل میشود. تقسیم سود نقدی دورهای کمتر رایج است. صندوقهای صدور ابطالی معمولاً سود را به صورت ماهانه به حساب سرمایهگذار واریز میکنند و ذخیره احتیاطی برای پایداری سود در نوسانات بازار دارند.
۳. هزینهها و شفافیت
ETFها به دلیل ساختار قابل معامله، هزینههای عملیاتی پایینتری دارند و ترکیب دارایی آنها روزانه منتشر میشود. صندوقهای صدور ابطالی ممکن است کارمزد صدور/ابطال داشته باشند، اما شفافیت ترکیب دارایی معمولاً ماهانه است.
۴. ریسک قیمتی لحظهای
ETFها ممکن است در شرایط نوسانی، با اختلاف جزئی (premium/discount) نسبت به NAV معامله شوند (هرچند بازارگردان این اختلاف را کنترل میکند). صندوقهای صدور ابطالی همیشه دقیقاً به NAV معامله میشوند و از نوسانات لحظهای بازار مصون هستند.
این تفاوتها در بازار ایران تحت نظارت سازمان بورس و اوراق بهادار اعمال میشود و هر دو نوع صندوق بازدهی مشابهی در بلندمدت ارائه میدهند.
مقایسه عملی دامون (ETF) و سهند (صدور ابطالی)
برای درک بهتر، دو صندوق درآمد ثابت سبدگردان آسمان را مقایسه میکنیم:
– دامون (ETF درآمد ثابت)
- نوع:
قابل معامله در بورس (نماد: دامون) - بازدهی تقریبی سالانه (تا بهمن ۱۴۰۴):
حدود ۳۷ درصد - ویژگی کلیدی:
سود مرکب با افزایش NAV؛ نقدشوندگی بسیار بالا در ساعات معاملاتی؛ - مناسب برای:
سرمایهگذاری میانمدت و کسانی که به انعطاف در خرید/فروش نیاز دارند. - ترکیب دارایی:
عمدتاً اوراق مشارکت، اسناد خزانه و سپردههای ویژه بانکی.
– سهند (صدور ابطالی درآمد ثابت)
- نوع:
صدور و ابطالی مستقیم از صندوق - بازدهی تقریبی سالانه (تا بهمن ۱۴۰۴):
حدود ۳۷ درصد - ویژگی کلیدی:
پرداخت سود ماهانه منظم به حساب سرمایهگذار؛ ذخیره احتیاطی برای پایداری سود؛ - مناسب برای:
کسانی که به جریان درآمدی ثابت نیاز دارند. - ترکیب دارایی:
مشابه دامون، با تمرکز روی داراییهای کمریسک و اوراق با تضمین دولتی.
هر دو صندوق تحت نظارت سازمان بورس فعالیت میکنند و ترکیب دارایی مشابهی دارند، بنابراین بازدهی کل آنها در بلندمدت نزدیک به یکدیگر است. تفاوت اصلی در نحوه دسترسی و سبک پرداخت سود است.
کدام صندوق برای چه سرمایهگذاری مناسب است؟
انتخاب بین ETF و صدور ابطالی بستگی به اهداف مالی دارد:
اگر به نقدشوندگی بالا و امکان معامله سریع نیاز دارید
(مثلاً مدیریت سرمایه در گردش یا تغییر استراتژی)، دامون گزینه مناسبتری است.
اگر جریان درآمدی منظم ماهانه اولویت شماست
(مانند تأمین هزینههای ثابت بازنشستگی)، سهند با پرداخت سود نقدی پایدارتر عمل میکند.
برای سرمایهگذاری بلندمدت بدون نیاز به دخالت روزانه
هر دو صندوق عملکرد مشابهی دارند، اما ETFها به دلیل هزینه پایینتر و شفافیت روزانه، در بلندمدت ممکن است اندکی کارآمدتر باشند.
در شرایط فعلی که ورود پول حقیقی به ETFهای درآمد ثابت افزایش یافته، این نوع صندوقها جذابیت بیشتری برای سرمایهگذاران فعال نشان میدهند.
جمعبندی: انتخاب آگاهانه در بازار
صندوقهای درآمد ثابت، چه ETF و چه صدور ابطالی، ابزارهای قدرتمندی برای مقابله با تورم و کسب بازدهی پایدار هستند. تفاوت اصلی آنها در نحوه معامله، پرداخت سود و سطح انعطاف است، نه در کیفیت ذاتی یا ریسک پایه. سرمایهگذاران با تحلیل اهداف خود (نقدشوندگی vs درآمد منظم) میتوانند بهترین گزینه را انتخاب کنند.
نهادهای مالی با سابقه، این ابزارها را با مدیریت حرفهای ارائه میدهند. در دنیای اقتصادی امروز، هوشمندی یعنی انتخاب ابزاری که با سبک زندگی و افق زمانی شما همخوانی داشته باشد.