حمایت ۴۲ صاحبنظر اقتصادی از سیاست ارزی بانک مرکزی
۴۲ اقتصاددان، نماینده مجلس، کارشناس و تحلیلگر مالی و فعال اقتصادی با تأکید بر ضرورت مدیریت نوسانات ارزی در شرایط جنگی، از مداخله قانونی، هدفمند و حساب‌شده بانک مرکزی به‌جای انفعال در برابر التهاب بازار حمایت کردند؛ سیاستی که به باور آنان، با ارزپاشی و فروش بی‌ضابطه ذخایر ارزی برای تثبیت دستوری نرخ تفاوت دارد. این کارشناسان در گفت‌وگو با تازه‌های اقتصاد عرضه رسمی ارز با نرخی نزدیک به بازار آزاد را ابزاری برای پاسخگویی به تقاضای واقعی، مهار هیجانات، جذب نقدینگی و مدیریت انتظارات تورمی دانستند.
مداخله در چارچوب بازار شفاف
سیدمحمد طبیبیان، اقتصاددان: «اگر دولت و بانک مرکزی سیاستی را از نظر اقتصادی و علمی قابل‌توجیه می‌دانند، باید آن را دنبال کنند و اجازه ندهند جنجال‌ها مانع اجرای سیاست‌های اقتصادی شود. سیاست تثبیت نرخ ارز، سیاستی رانتی است و راه‌حل بلندمدت، ایجاد یک بازار واقعی و شفاف ارز است. اگر قرار است بانک مرکزی در بازار ارز مداخله کند، این مداخله باید از طریق بازاری مشخص انجام شود؛ جایی که خریدار و فروشنده با یکدیگر مواجه شوند و قیمت بر اساس عرضه و تقاضا شکل بگیرد.»
تزریق ارزی با اصلاحات اقتصادی
ولی‌الله سیف، رئیس‌کل اسبق بانک مرکزی: «نوسانات نرخ ارز تحت تأثیر متغیر‌های بنیادی و غیربنیادی قرار دارد و در شرایطی که بازار با هیجانات کوتاه‌مدت مواجه است، سیاست‌گذار باید میان این عوامل تفاوت قائل شود. هرچند تزریق ارز از سوی بانک مرکزی می‌تواند اثری کوتاه‌مدت بر بازار داشته باشد، دستیابی به ثبات پایدار مستلزم اصلاح ریشه‌های تورم و ناترازی نظام بانکی است. برای مهار نوسانات ارزی باید انضباط مالی در بودجه دولت و نظام بانکی حاکم شود و از تحمیل تسهیلات تکلیفی به بانک‌ها جلوگیری کرد.»
مداخله ارزی، مأموریت بانک مرکزی
احمد مجتهد، اقتصاددان: «بانک مرکزی اساساً مسئول تنظیم بازار ارز و مدیریت منابع و ذخایر ارزی کشور است و خرید و فروش ارز می‌تواند یکی از ابزار‌های این نهاد برای انجام وظایف خود باشد. مسئله اصلی این نیست که بانک مرکزی نباید در بازار مداخله کند، بلکه باید بررسی کرد این مداخله با چه هدفی، در چه شرایطی و با چه حجمی انجام می‌شود. اثرگذاری مداخله بر عرضه و تقاضا به‌خودی‌خود نشانه نادرستی آن نیست؛ بلکه باید هدف، میزان و نتیجه تصمیم ارزی ارزیابی شود، نه اصل استفاده از ابزار‌های قانونی بانک مرکزی.»
مداخله برای مهار فشار
تیمور رحمانی، اقتصاددان: «در مقاطع خاصی که بازار ارز با فشار شدیدی مواجه است، مداخله بانک مرکزی می‌تواند در چارچوب مدیریت بازار موضوعیت داشته باشد؛ اما فروش مستمر ارز برای جلوگیری از افزایش نرخ آن، راهکاری پایدار نیست. فشار‌های خارجی با افزایش هزینه‌ها، کاهش درآمد‌ها و محدودکردن منابع ارزی در دسترس، بر نرخ ارز اثر می‌گذارند و گزینه‌های سیاست‌گذار را محدود می‌کنند. بنابراین، باید میان مداخله برای مدیریت نوسانات در شرایط خاص و تلاش برای پایین نگه‌داشتن دائمی نرخ ارز تفاوت قائل شد.»
مداخله به‌موقع
فرشید فرخ‌نژاد، مدیرعامل بانک ملت: «بانک مرکزی ابزار‌های قانونی برای مدیریت بازار ارز در اختیار دارد که یکی از آنها مداخله به‌موقع است. عرضه ارز از طریق بانک‌ها می‌تواند به کنترل هیجانات بازار، تقویت اطمینان جامعه و پاسخگویی به بخشی از نیاز‌های ارزی مردم کمک کند. بسیاری از مراجعه‌کنندگان به بانک‌ها متقاضی مبالغی مانند هزار یا دو هزار دلار هستند و تأمین این نیاز‌ها از مسیر رسمی می‌تواند فشار بازار را کاهش دهد. در شرایط محدودیت منابع ارزی و تشدید فشار‌های اقتصادی، استفاده از این ابزار برای مدیریت انتظارات و جلوگیری از دشوارتر شدن کنترل بازار، تصمیم درستی است.»
ذخایر ارزی، مهمات جنگ اقتصادی
کوروش پرویزیان، رئیس پژوهشکده پولی و بانکی: «بانک مرکزی در شرایط جنگی در خط مقدم مدیریت بازار ارز قرار دارد و قضاوت درباره سیاست‌های آن، بدون اطلاع از میزان ذخایر ارزی و ملاحظات پشت تصمیمات، منطقی نیست. ذخایر ارزی مانند مهمات نظامی است و محرمانه ماندن میزان آن ضرورت دارد. رئیس‌کل بانک مرکزی بهتر از هر فرد دیگری از ظرفیت منابع و امکان مدیریت بازار آگاه است. عرضه ارز در کنار مدیریت انتظارات تورمی و کاهش نرخ دلار مستتر در کالا‌ها می‌تواند به مهار نوسانات و کاهش فشار روانی بازار کمک کند.»
مهار هیجان با عرضه هدفمند
بهاءالدین حسینی‌هاشمی، کارشناس بانکی: «اقدام بانک مرکزی برای افزایش عرضه و نشان دادن توانایی خود در تأمین منابع ارزی می‌تواند به مدیریت بازار کمک کند. اعلام آمادگی برای عرضه تا ۲ میلیارد دلار، در صورتی که با هدف مدیریت هیجانات و پاسخ به نیاز‌های واقعی بازار انجام شود، می‌تواند بخشی از نگرانی‌ها را کاهش دهد و این پیام را منتقل کند که منابع لازم برای مدیریت شرایط وجود دارد. در این سیاست، عرضه باید هدفمند و شفاف باشد تا ضمن تأمین نیاز‌های واقعی، از شکل‌گیری تقاضای هیجانی جلوگیری و از ذخایر ارزی کشور صیانت شود.»
شرط ثبات بازار
سیدکمال سیدعلی، معاون اسبق ارزی بانک مرکزی: «حفظ ثبات ارزی و مدیریت بازار ارز در شرایط فعلی اهمیت زیادی دارد و بانک مرکزی باید سیاست‌های خود را در جهت حفظ ارزش پول ملی و کنترل نوسانات دنبال کند. در شرایطی که کشور تحت فشار جنگ و تحریم قرار دارد، مدیریت منابع ارزی و تعیین اولویت برای واردات اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. مدیریت واردات کالا‌های لوکس، بازگشت ارز حاصل از صادرات و ایفای تعهدات ارزی صادرکنندگان باید مورد توجه قرار گیرد. سیاست‌های ارزی بانک مرکزی نیز باید در کنار سیاست‌های تجاری و سایر سیاست‌های کلان اقتصادی اجرا شود تا منابع محدود ارزی در مسیر اولویت‌های اصلی اقتصاد به کار گرفته شود.»
مدیریت فشار ارزی
حسین درودیان، اقتصاددان: «بازار ارز همزمان با کاهش منابع ارزی در سمت عرضه و افزایش تقاضا برای خرید و نگهداری ارز در سمت تقاضا مواجه شده است؛ وضعیتی که می‌تواند نوسانات نرخ ارز را تشدید کند. کاهش درآمد‌های نفتی در پی محاصره دریایی و جنگ، جریان ورود ارز به اقتصاد را محدود کرده و تشدید نااطمینانی‌ها نیز انگیزه تبدیل دارایی‌های ریالی به ارز را افزایش داده است. در چنین شرایطی، مدیریت بازار مستلزم توجه همزمان به محدودیت منابع ارزی و انتظارات اقتصادی و سیاسی است. بهبود چشم‌انداز سیاسی و اقتصادی نیز می‌تواند به تعدیل انتظارات بازار کمک کند.»
کنترل هیجان با دخالت موثر
رحمان سعادت، اقتصادان: «بخشی از رشد اخیر نرخ ارز واقعی است، اما بخشی از آن نیز ناشی از هیجانات بازار است. انتشار اخبار منفی و افزایش نگرانی‌های سیاسی و اقتصادی می‌تواند مسیر افزایش نرخ ارز را با سرعت بیشتری همراه کند؛ زیرا بازار پیش از آشکار شدن آثار واقعی رویدادها، احتمال وقوع آنها را در قیمت‌ها لحاظ می‌کند. شبکه‌های اجتماعی نیز با انتشار نرخ‌های تأییدنشده و اعداد بزرگ‌نمایی‌شده، انتظارات را تشدید می‌کنند. در چنین شرایطی، مدیریت نوسانات ارزی مستلزم توجه همزمان به عوامل بنیادی و نقش هیجانات در شکل‌گیری تقاضاست.»
التهاب ارزی فروکش می‌کند
عباس علوی‌راد، کارشناس اقتصادی: «بخشی از التهاب اخیر بازار ارز ناشی از تغییر انتظارات است. رشد نقدینگی از عوامل میان‌مدت و بلندمدت نرخ ارز به شمار می‌رود، اما افزایش‌های شدید و روزانه اخیر را نمی‌توان صرفاً با متغیر‌های بنیادی توضیح داد. نگرانی از کاهش صادرات، محدودیت‌های احتمالی تجارت خارجی و آینده درآمد‌های ارزی می‌تواند از هم‌اکنون در تصمیم‌های فعالان اقتصادی منعکس شود و سرعت افزایش نرخ را بالا ببرد. در چنین شرایطی، مدیریت بازار علاوه بر ابزار‌های اقتصادی، به اطلاع‌رسانی دقیق و هماهنگ مسئولان برای اثرگذاری بر انتظارات نیز نیاز دارد.»
آلرژی دلار به تلاطم سیاسی
حمید تهرانفر، معاون اسبق نظارت بانک مرکزی: «در شرایطی که بازار ارز به تحولات سیاسی حساس شده، نگرانی از آینده می‌تواند به تقاضای هیجانی و افزایش شتابان نرخ دلار منجر شود؛ حتی اگر در کوتاه‌مدت تغییر بنیادینی در اقتصاد رخ نداده باشد. بانک مرکزی می‌تواند با اطلاع‌رسانی شفاف و به‌موقع درباره شرایط بازار، سیاست‌های در دست اجرا و ظرفیت‌های موجود برای مدیریت آن، مانع تبدیل نگرانی‌های مقطعی به موج گسترده تقاضا شود. در کنار اصلاح تدریجی مشکلات بنیادی اقتصاد، مدیریت انتظارات و جلوگیری از رفتار‌های شتاب‌زده برای مهار نوسانات کوتاه‌مدت بازار ارز اهمیت دارد.»
به بانک مرکزی فرصت دهیم
موسی احمدزاده، نایب‌رئیس کمیسیون اقتصاد کلان اتاق ایران: «اگر بانک مرکزی در شرایط خاص اقتصادی تشخیص دهد عرضه ارز می‌تواند به مدیریت تقاضا و آرام‌سازی بازار کمک کند، باید این تصمیم را در چارچوب وظایف تخصصی این نهاد ارزیابی کرد و اجازه داد سیاست آثار خود را نشان دهد. پاسخگویی به بخشی از تقاضا از مسیر رسمی می‌تواند مانع هجوم متقاضیان به بازار آزاد و تشدید فشار قیمتی شود. همچنین نمایش ظرفیت سیاست‌گذار برای مدیریت بازار می‌تواند انتظارات هیجانی را تعدیل کند. قضاوت درباره موفقیت این سیاست نیز باید بر اساس نتایج آن باشد، نه نگاه‌های سیاسی و جناحی.»
پشت صحنه انتقاد‌های ارزی
محمود جامساز، اقتصاددان: «بخشی از واکنش‌های شدید رسانه‌ای به سیاست‌های ارزی بانک مرکزی، بزرگ‌نمایی‌شده و با هدف اثرگذاری بر انتظارات مردم و فعالان اقتصادی است. عرضه تدریجی ارز می‌تواند در کوتاه‌مدت به مدیریت بازار کمک کند و اگر در مقابل آن ریال از چرخه گردش خارج شود، بر نقدینگی و تورم نیز اثر بگذارد. با این حال، میزان موفقیت این سیاست به نحوه اجرا، محل تأمین منابع ارزی و هماهنگی آن با سایر سیاست‌های اقتصادی بستگی دارد. برای دستیابی به ثبات پایدار، اصلاح عوامل بنیادی تورم و مدیریت انتظارات ضروری است.»
مداخله هدفمند در برابر جهش
سید فرید موسوی، عضو کمیسیون اقتصادی مجلس: «در شرایط جنگی و محدودیت دسترسی به منابع ارزی، حفظ ثبات ریال و جلوگیری از جهش نرخ ارز باید از اهداف اصلی بانک مرکزی باشد؛ اما فروش گسترده و مستمر ارز برای پایین نگه‌داشتن نرخ، قابل استمرار نیست و می‌تواند توان مداخله در ماه‌های آینده را کاهش دهد. مداخله هنگام شوک‌های شدید باید محدود، هدفمند و حساب‌شده باشد. منابع ارزی باید در اولویت دارو، کالا‌های اساسی، مواد اولیه، تجهیزات و استمرار تولید قرار گیرد. مدیریت تقاضای غیرتجاری، مهار سفته‌بازی و تسهیل بازگشت ارز صادراتی نیز برای کاهش نوسانات ضروری است.»
شرط اثرگذاری عرضه ارز
مرتضی افقه، اقتصاددان: «عرضه ارز از سوی بانک مرکزی با قیمتی نزدیک به نرخ بازار آزاد، می‌تواند به مهار نوسانات کمک کند؛ زیرا علاوه بر جمع‌آوری بخشی از نقدینگی، امکان کاهش کسری بودجه و محدود شدن رانت ناشی از اختلاف نرخ‌ها را فراهم می‌کند. با این حال، اثرگذاری این سیاست به نحوه استفاده از منابع حاصل از معاملات بستگی دارد. اگر این منابع در داخل کشور باقی بماند و در بانک‌ها سپرده‌گذاری یا صرف سرمایه‌گذاری شود، به تأمین مالی اقتصاد کمک خواهد کرد؛ اما خروج ارز و نگهداری آن در خارج از کشور می‌تواند آثار منفی داشته باشد. ازاین‌رو، نظارت بر جریان منابع ضروری است.»
نقد باید کارشناسی باشد
مرتضی نجف، کارشناس بانکی: «اظهارنظر درباره سیاست ارزی بانک مرکزی بدون اطلاع از میزان ذخایر ارزی و اهداف تصمیم‌گیری دشوار است. اگر نمایندگان مجلس ابهامی دارند، می‌توانند با دعوت از رئیس‌کل بانک مرکزی، توضیحات لازم را بشنوند و نقد‌های خود را در چارچوب کارشناسی مطرح کنند. در شرایط جنگی، تنش‌زایی و اعتراض‌های هیجانی کمکی به حل مشکلات اقتصادی نمی‌کند. البته نمی‌توان همه مسئولیت‌ها را بر دوش بانک مرکزی گذاشت؛ دستگاه‌های اجرایی نیز باید درباره نحوه تخصیص و مصرف ارز پاسخگو باشند. منابع محدود ارزی باید به نیاز‌های ضروری اقتصاد اختصاص یابد، نه واردات خودرو‌های لوکس.»
مداخله به‌موقع، کلید مهار هیجانات ارزی
سهراب دل‌انگیزان، اقتصاددان: «اگر سیاست‌گذار منابع ارزی را زمانی وارد بازار کند که نشانه‌های افزایش تقاضا و هیجان در حال شکل‌گیری است، مداخله می‌تواند اثربخشی بیشتری داشته باشد. در نظام شناور مدیریت‌شده، بانک مرکزی اختیار مداخله و مدیریت بازار ارز را دارد و زمان‌بندی اقدام، در کنار میزان منابع، اهمیت زیادی دارد. تأمین به‌موقع ارز مورد نیاز صرافی‌ها و پاسخگویی پیشگیرانه به تقاضای بازار می‌تواند از کمبود ناگهانی و شکل‌گیری موج شدید خرید جلوگیری کند. مدیریت انتظارات و پیش‌بینی‌پذیر بودن سیاست‌های اقتصادی نیز مکمل این اقدامات است.»
عرضه ارز برای تعادل بازار
امین دلیری، معاون پیشین وزیر اقتصاد: «سیاست اخیر بانک مرکزی برای عرضه ارز به مردم با هدف ایجاد تعادل در بازار و جلوگیری از افزایش بیشتر قیمت‌ها اتخاذ شده و می‌تواند در کوتاه‌مدت اثرگذار باشد. با این حال، تجربه سال ۱۳۹۷ نشان داد که افزایش تقاضا و تزریق منابع ارزی، بدون مدیریت پایدار تقاضا، لزوماً به ثبات بازار منجر نمی‌شود. در شرایط محدودیت منابع ارزی، باید نحوه تخصیص ارز با دقت بیشتری بررسی شود و سیاست عرضه با راهکار‌های مکمل، از جمله کاهش هزینه‌های دولت، حمایت از تولید و مهار تورم، همراه باشد.»
مدیریت تقاضای هیجانی
حبیب انصاری سامانی، اقتصاددان: «در بازار کم‌عمق ارز، موج‌های هیجانی تقاضا می‌تواند حتی با ورود منابع محدود، نوسانات قابل‌توجهی ایجاد کند و نرخ ارز را موقتاً از سطح تعادلی دور سازد. در شرایطی که انتظارات تورمی و نااطمینانی‌های اقتصادی تشدید شده، مدیریت بازار باید علاوه بر عوامل بنیادی، رفتار هیجانی معامله‌گران را نیز در نظر بگیرد. نبود ابزار‌های سرمایه‌گذاری متنوع و متناسب با ریسک، نقدینگی را به سمت بازار ارز سوق می‌دهد. پس از جهش‌های هیجانی نیز احتمال اصلاح قیمت وجود دارد و خریداران خرد ممکن است متحمل زیان شوند.»
تزریق هدفمند قابل دفاع است
حسن مرادی، اقتصاددان: «اگر بانک مرکزی بر اساس تشخیص کارشناسی به این نتیجه رسیده باشد که تزریق ۲ میلیارد دلار ارز می‌تواند به تثبیت نرخ و کاهش التهاب بازار کمک کند، این اقدام قابل دفاع است. مداخله ارزی زمانی منطقی است که با هدف کنترل هیجانات، جلوگیری از افزایش شتابان قیمت‌ها و ایجاد ثبات انجام شود. البته اجرای این سیاست باید هدفمند و حساب‌شده باشد؛ زیرا اگر عرضه ارز به شکل‌گیری موج تازه‌ای از فعالیت‌های سوداگرانه منجر شود و نتیجه مشخصی نداشته باشد، نمی‌توان از آن دفاع کرد. معیار اصلی، میزان اثرگذاری مداخله بر آرامش بازار است.»
تفکیک تقاضای واقعی و سوداگرانه
علیرضا عرفانی، اقتصاددان: «در شرایط عادی، اگر ذخایر ارزی وجود داشته باشد، افزایش عرضه می‌تواند تا حدی بازار را اشباع کند و هیجانات را کاهش دهد. با این حال، شرایط فعلی تحت تأثیر جنگ، محاصره دریایی و تحولات سیاسی منطقه قرار دارد و مدیریت منابع ارزی نیازمند آینده‌نگری است. باید میان تقاضای واقعی، مانند نیاز‌های درمانی، سفر و آموزش، و تقاضای سوداگرانه با هدف فروش ارز در قیمت بالاتر تفاوت قائل شد. سیاست‌گذار ضمن پاسخگویی به نیاز‌های واقعی بازار، باید در نحوه استفاده از منابع ارزی با توجه به نیاز‌های سال‌های آینده دقت کند.»
تخلیه التهاب بازار
سیاوش غیبی‌پور، کارشناس اقتصادی: «افزایش عرضه ارز از سوی بانک مرکزی در شرایط فعلی ضروری است؛ زیرا افزایش عرضه در برابر تقاضای موجود می‌تواند بخشی از فشار قیمتی را تخلیه و به تعادل بازار کمک کند. بخشی از تقاضای ارزی با هدف حفظ ارزش دارایی شکل می‌گیرد و پاسخگویی به آن از مسیر رسمی می‌تواند از شدت التهاب و رفتار‌های هیجانی در بازار آزاد بکاهد. این سیاست، هرچند مقطعی است و به‌تنهایی ثبات بلندمدت نرخ ارز را تضمین نمی‌کند، می‌تواند روند‌های صعودی و هیجانی بازار را در کوتاه‌مدت متوقف یا تعدیل کند.»
انتظارات سیاسی، محرک تقاضا ارزی
مسعود توکلی، کارشناس بازار ارز: «در شرایط فعلی نمی‌توان تمام نوسانات نرخ ارز را صرفاً با عرضه و تقاضای عادی بازار توضیح داد؛ زیرا ریسک‌های سیاسی و امنیتی و تغییر انتظارات نیز نقش مهمی در تعیین قیمت دارند. انتشار یک خبر سیاسی یا امنیتی می‌تواند نگرانی نسبت به آینده را افزایش دهد و این نگرانی به تقاضای واقعی ارز تبدیل شود. زمانی که افراد برای حفظ ارزش دارایی خود به خرید ارز روی می‌آورند، انتظارات منفی فشار بیشتری بر بازار وارد می‌کند. توسعه ابزار‌های مالی ارزی نیز می‌تواند به مدیریت این تقاضا و کاهش نیاز به خرید مستقیم ارز کمک کند.»
مداخله قانونی به جای انفعال
محسن بهزادی، عضو هیات علمی دانشگاه تهران: «در شرایطی که اقتصاد با رشد منفی، تورم بالا و نااطمینانی‌های سیاسی و ژئوپلیتیک مواجه است، انفعال بانک مرکزی در برابر تحولات بازار می‌تواند نوسانات را تشدید کند و نرخ ارز را به سطوح بالاتری برساند. عرضه رسمی ارز، به‌ویژه با نرخی نزدیک به بازار غیررسمی، می‌تواند بخشی از فشار تقاضا را کاهش دهد و با فراهم کردن امکان رصد معاملات، از خروج منابع به مسیر‌های غیررسمی جلوگیری کند. تفاوت این سیاست با ارزپاشی، در قانونی و قابل رصد بودن فرایند مداخله است.»
بانک مرکزی عقب‌نشینی نکند
محسن بهرامی ارض‌اقدس، عضو هیات نمایندگان اتاق تهران: «بانک مرکزی باید سیاست ارزی خود را با هماهنگی دولت ادامه دهد و در برابر فشار‌ها و انتقاد‌های مخالفان عقب‌نشینی نکند. مدیریت بازار ارز مستلزم تداوم تصمیم‌گیری و آمادگی برای شرایط دشوارتر است. البته این سیاست باید با اقدامات مکمل اقتصادی و حمایتی همراه شود تا فشار ناشی از افزایش نرخ ارز بر معیشت مردم کنترل شود. بازگشت از مسیر اتخاذشده، پیش از آنکه آثار مثبت سیاست نمایان شود، می‌تواند زمینه توقف تصمیم و تداوم رانت‌های ارزی را فراهم کند.»
مهار نوسانات ارز
رحیم زارع، عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس: «بانک مرکزی از منابع و ابزار‌های در اختیار خود برای کنترل نوسانات استفاده می‌کند، اما استمرار ثبات بازار به اصلاح عوامل ایجادکننده فشار ارزی نیز وابسته است. آنچه اهمیت دارد، مدیریت همزمان عرضه و تقاضا و استفاده از هر ابزار در جای مناسب خود است. در شرایط فعلی، بانک مرکزی باید علاوه بر تزریق ارز برای کنترل نرخ در یک مقطع، با استفاده از ابزار‌ها و اختیارات خود مجموعه عواملی را که بازار ارز را تحت فشار قرار می‌دهند مدیریت کند. اصلاح ساختار چندنرخی، بازگشت ارز حاصل از صادرات و توسعه ابزار‌های مالی ارزی نیز می‌تواند به شفافیت و ثبات بازار کمک کند.»
خطر هیجان زدگی ارزی
کامران سلطانی‌زاده، رئیس سابق کانون صرافان: «در زمان تشنج بازار، مهم‌ترین اقدام برای کنترل نوسانات ارزی، افزایش عرضه است. در کنار آن، ایجاد آرامش در فضای سیاسی و کاهش نااطمینانی‌های اقتصادی نیز اهمیت دارد؛ زیرا نگرانی از تداوم تورم، بخشی از مردم را به خرید ارز و طلا برای حفظ ارزش دارایی‌هایشان سوق می‌دهد. کنترل تورم و کاهش ریسک‌های سیاسی می‌تواند به آرام‌تر شدن رفتار تقاضا کمک کند. در شرایط متلاطم بازار نیز بهتر است مردم از معاملات هیجانی پرهیز کنند تا از زیان ناشی از نوسانات شدید قیمت در امان بمانند.»
اگر بانک مرکزی مداخله نکند
احمد اشتیاقی، تحلیلگر اقتصادی: «اگر بانک مرکزی در شرایط فعلی وارد بازار نمی‌شد و پاسخگوی تقاضای سرمایه‌گذاری نبود، فشار تقاضا در بازار آزاد می‌توانست افزایش یابد و به رشد بیشتر نرخ دلار منجر شود. عرضه رسمی ارز به متقاضیان، به‌ویژه در شرایط تورمی و افزایش تمایل مردم به حفظ ارزش دارایی‌ها، می‌تواند از شتاب گرفتن نرخ ارز جلوگیری کند. سیاست فعلی بانک مرکزی برای عرضه ارز با قیمتی پایین‌تر از نرخ بازار، ضمن پاسخگویی به بخشی از تقاضا، امکان مدیریت حجم فروش ارز را نیز فراهم می‌کند.»
مدیریت تقاضا، مکمل سیاست ارزی
مهرداد لاهوتی، عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس: «حذف ارز ترجیحی اقدام درستی بود و باید انجام می‌شد؛ زیرا در شرایط جنگی، محاصره دریایی و کاهش فروش نفت، منابع ارزی کشور محدود است و باید بر اساس اولویت‌ها تخصیص یابد. کالا‌های اساسی و دارو باید در اولویت باشند و واردات کالا‌های غیرضروری مدیریت شود. بازار ارز تابع عرضه و تقاضاست و کاهش ورود ارز، بر نرخ آن اثر می‌گذارد؛ بنابراین، در کنار افزایش عرضه، مدیریت تقاضا نیز ضروری است. حذف ارز ترجیحی به معنای رها کردن بازار نیست، بلکه باید با سیاست مشخص برای تأمین نیاز‌های اساسی همراه باشد.»
مداخله به جای ارزپاشی
ایمان ملکا، دبیر انجمن فین‌تک: «اختصاص بخشی از ارز به مردم عادی با نرخ معقول، می‌تواند تقاضای هیجانی بازار آزاد را مدیریت کند و مانع از آن شود که بانک مرکزی برای کنترل بازار، حجم زیادی از ذخایر ارزی را به فروش برساند. هدف این سیاست، پایین آوردن دستوری نرخ ارز نیست، بلکه کنترل حباب و هیجانات بازار با حفظ منابع عمومی است. تجربه تثبیت دستوری نرخ ارز و ارزپاشی گسترده، زمینه‌ساز رانت بوده است؛ در مقابل، عرضه هدفمند می‌تواند بخشی از التهاب بازار را تخلیه کند و با هزینه کمتری به مدیریت نوسانات کمک برساند.»
مهار نوسان و انتظارات
کامبیز میرکریمی، نایب‌رئیس اتاق بازرگانی ایران و روسیه: «عرضه ۲ میلیارد دلار اسکناس در شبکه بانکی، گامی مهم برای مدیریت نوسانات ارزی و کنترل تقاضا در بازار غیررسمی است. این بازار با وجود سهم متفاوت از معاملات تجاری، بر انتظارات تورمی و بازار‌های موازی مانند طلا و مسکن اثر می‌گذارد و نمی‌توان آن را در سیاست‌گذاری ارزی نادیده گرفت. بانک مرکزی باید با مدیریت عرضه و تقاضا از شوک‌های قیمتی جلوگیری کند؛ همزمان، نیاز‌های اساسی کشور باید از مسیر بازار‌های رسمی تأمین شود. ساماندهی بازار غیررسمی نیز می‌تواند شفافیت را افزایش دهد و به حفظ جریان ارز در مسیر‌های رسمی کمک کند.»
ابزارمهار جهش قیمت
سید حمید حسینی، فعال اقتصادی: «بانک مرکزی مسئول حفظ ارزش پول ملی است و در شرایط فعلی نمی‌تواند نسبت به انتظارات تورمی و نگرانی مردم از کاهش ارزش ریال بی‌تفاوت باشد. عرضه ارز با نرخی پایین‌تر از بازار، بخشی از تقاضا را به مسیر رسمی هدایت می‌کند و این پیام را به بازار می‌دهد که سیاست‌گذار برای جلوگیری از جهش بیشتر قیمت‌ها ابزار مداخله در اختیار دارد. هرچند این سیاست به‌تنهایی همه مشکلات بازار ارز را حل نمی‌کند و نتیجه قطعی آن نیز قابل تضمین نیست، عرضه هدفمند و مدیریت‌شده منابع ارزی می‌تواند به کنترل نوسانات و جلوگیری از تشدید انتظارات افزایشی کمک کند.»
اقدام مناسب در برابر جهش
حیدر کدیور، عضو هیات نمایندگان اتاق ایران: «تزریق دلار ارز به بازار، اقدامی بازدارنده در برابر جهش نرخ دلار است و می‌تواند به کنترل نوسانات و مدیریت بازار کمک کند. هرچند این مداخله مانند یک مسکن، اثر کوتاه‌مدت دارد، در شرایط جنگ اقتصادی و فشار تحریم‌ها می‌تواند مانع شتاب گرفتن افزایش قیمت ارز شود. بانک مرکزی با بهره‌گیری از تخصص کارشناسان خود، این سیاست را برای مدیریت شرایط در دستور کار قرار داده است. به نظر من، افزایش عرضه ارز نیز می‌تواند اثر بیشتری در حفظ ثبات بازار داشته باشد و بانک مرکزی باید بر هدف اصلی خود، یعنی کنترل نوسانات ارزی، تمرکز کند.»
مُسکن کوتاه‌مدت بازار
مجتبی شهبازی، کارشناس بازار‌های مالی: «تزریق ۲ میلیارد دلار ارز از سوی بانک مرکزی می‌تواند در کوتاه‌مدت التهاب بازار را کاهش دهد و از شتاب رشد قیمت‌ها بکاهد، اما این اقدام به‌تنهایی ثبات پایدار ایجاد نمی‌کند. بخشی از نوسانات ارزی ناشی از تحریم‌ها و فشار‌های خارجی است، اما عوامل داخلی را نیز نباید نادیده گرفت. کنترل خلق نقدینگی در شبکه بانکی و جلوگیری از ورود نقدینگی سرگردان به بازار ارز، از اقدامات ضروری برای مهار نرخ دلار است. اصلاح مشکلات ساختاری نظام بانکی می‌تواند در کنار مداخلات کوتاه‌مدت بانک مرکزی، به مدیریت پایدارتر بازار ارز کمک کند.»
مهار نرخ‌سازی ارزی
مسعود دانشمند، فعال اقتصادی: «افزایش چند هزار تومانی نرخ ارز در فاصله یک یا چند روز، لزوماً با متغیر‌های بنیادی اقتصاد همخوانی ندارد و می‌تواند ناشی از تشدید هیجانات بازار و نرخ‌سازی‌های غیرواقعی باشد. برخی رسانه‌ها و کانال‌های تلگرامی با انتشار اخبار تأییدنشده و اعلام نرخ‌های بدون مبنای اقتصادی، انتظارات افزایشی را تشدید می‌کنند. برخورد‌های انتظامی به‌تنهایی برای آرام‌سازی بازار کافی نیست و مدیریت مؤثر ارز به راهکار‌های اقتصادی در کنار نظارت نیاز دارد. تأمین به‌موقع ارز واردکنندگان و استفاده همزمان بانک مرکزی از ابزار‌های مختلف، از جمله عرضه سکه برای کنترل هیجانات، می‌تواند به مهار نوسانات کمک کند.»
پیام اطمینان به بازار
آرمان خالقی، دبیرکل خانه صنعت و معدن: «بانک مرکزی با عرضه ارز می‌خواهد به بازار پیام دهد که منابع ارزی برای پاسخگویی به نیاز‌های متعارف وجود دارد و نگرانی از کمبود ارز نباید به التهاب بیشتر منجر شود. این اقدام می‌تواند بخشی از تقاضای ناشی از نگرانی درباره کاهش ارزش ریال را مدیریت و بخشی از نقدینگی را جذب کند. تفاوت این سیاست با تجربه ارز ترجیحی، نزدیک بودن نرخ عرضه به قیمت بازار و در نتیجه کاهش زمینه رانت است. در کنار مداخله ارزی، انتشار گزارش‌های شفاف درباره میزان، نحوه و اولویت تخصیص منابع ضروری است تا امکان نظارت و اصلاح خطا‌ها فراهم شود.»
کمک به اثربخشی سیاست ارزی
پیام الیاس کردی، تحلیلگر بازار‌های مالی: «بانک مرکزی با عرضه ۲ میلیارد دلار ارز تلاش می‌کند از شدت التهاب بازار بکاهد و مانع رشد بیشتر نرخ دلار شود. در شرایط فشار‌های خارجی و تشدید جنگ اقتصادی، بخشی از آثار این فشار‌ها در بازار ارز نمایان می‌شود و انتظارات افزایشی می‌تواند تقاضای هیجانی را تشدید کند. مداخله بانک مرکزی از مسیر افزایش عرضه، ابزاری برای مدیریت این وضعیت است؛ هرچند به‌تنهایی همه مشکلات را برطرف نمی‌کند. ایجاد یک مسیر دائمی، شفاف و قابل اتکا برای تأمین ارز مردم و اجرای پایدار سیاست تک‌نرخی ارز نیز می‌تواند به افزایش اثربخشی سیاست ارزی کمک کند.»
مانع رشد بیشتر ارز
سید فرهنگ حسینی، کارشناس بازار‌های مالی: «عرضه ۲ میلیارد دلار ارز از سوی بانک مرکزی می‌تواند کمبود مقطعی و هیجان خرید را کاهش دهد و از رشد بیشتر نرخ‌ها جلوگیری کند؛ اما نباید از این مداخله انتظار معجزه داشت. اثرگذاری پایدار آن به کنترل کسری بودجه، مهار رشد نقدینگی و دسترسی واقعی به منابع ارزی وابسته است. زمان‌بندی و نرخ عرضه، امکان تحویل ارز و تسهیل خریدوفروش قانونی برای مردم نیز اهمیت دارد. موفقیت سیاست را نباید فقط با کاهش قیمت در روز نخست سنجید، بلکه بهبود دسترسی و کاهش فاصله خرید و فروش نیز مهم است.»
عرضه هدفمند برای ثبات اقتصادی
مهرداد عباد، عضو کمیسیون تجارت اتاق تهران: «افزایش عرضه ارز از نظر اقتصادی می‌تواند به تعادل قیمت‌ها کمک کند و نزدیک بودن نرخ عرضه بانک مرکزی به نرخ بازار آزاد را می‌توان از نکات مثبت این سیاست دانست. در شرایط جنگی، باید از ابزار‌های موجود برای ایجاد ثبات در بازار ارز استفاده کرد، اما عرضه منابع باید هدفمند باشد و نیاز‌های بخش تولید و فعالیت‌های ضروری اقتصاد در اولویت قرار گیرد. انتقاد‌ها نیز باید کارشناسی و همراه با راهکار باشند. در کوتاه‌مدت، کاهش تنش‌های خارجی و انتشار اخبار مثبت سیاسی می‌تواند اثری حتی بیشتر از تزریق چند میلیارد دلار بر بازار ارز داشته باشد.»
بانک مرکزی نمی‌تواند منفعل باشد
فرزین آقابزرگی، کارشناس بازار سرمایه: «مداخله بانک مرکزی از طریق تزریق منابع ارزی، در کنار ابزار‌هایی مانند سیاست نرخ سود، اقدامی طبیعی و بخشی از وظایف این نهاد برای ایجاد تعادل در بازار است. هرچند ظرفیت مداخله محدود است و تزریق ارز به‌تنهایی نمی‌تواند فشار‌های اقتصادی و انتظارات تورمی را از بین ببرد، بانک مرکزی نمی‌تواند در برابر نوسانات منفعل باشد. اطلاع‌رسانی و مدیریت انتظارات نیز در کنار عرضه ارز اهمیت دارد. همچنین نزدیک شدن تدریجی نرخ‌های رسمی به واقعیت‌های اقتصادی و کاهش فاصله آنها با نرخ بازار، می‌تواند زمینه رانت و سوءاستفاده از منابع ارزی را محدود کند.»
مداخله به‌موقع بانک مرکزی استمرار ثبات ارزی
بابک سالاروند، کارشناس بازار سرمایه: «بخش قابل‌توجهی از نوسانات اخیر نرخ ارز تحت تأثیر متغیر‌های سیاسی شکل گرفته و به نظر می‌رسد بخش زیادی از این ریسک‌ها در قیمت‌های فعلی پیش‌خور شده باشد. در چنین شرایطی، بانک مرکزی با افزایش عرضه ارز به دنبال پاسخگویی به بخشی از تقاضا، کنترل سرعت رشد نرخ ارز و جلوگیری از رفتار‌های هیجانی است. انتظار می‌رود این اقدامات در وهله نخست به مهار شتاب افزایش قیمت کمک کند. البته اثرگذاری سیاست ارزی به استمرار اقدامات بانک مرکزی، مدیریت انتظارات و شرایط متغیر‌های اقتصادی نیز وابسته است.»
جذب نقدینگی و کاهش التهاب
محمدرضا حسینا، رئیس مجمع فعالان اقتصادی: «عرضه ۲ میلیارد دلار ارز از سوی بانک مرکزی می‌تواند با جمع‌آوری معادل ریالی آن از بازار، بخشی از نقدینگی را جذب و به کاهش فشار ارزی کمک کند. حتی اگر نتیجه این سیاست کاهش هزار تومانی نرخ ارز باشد، نمی‌توان آن را بی‌تأثیر دانست. در شرایط جنگی و محدودیت‌های حمل‌ونقل و دسترسی به منابع ارزی، افزایش نرخ ارز قابل تحلیل است و عرضه هدفمند می‌تواند همچون مسکنی برای بازار عمل کند. در کنار این اقدام، باید تأمین ارز تولیدکنندگان و واردات کالا‌های اساسی و مواد اولیه نیز در اولویت قرار گیرد.»