به گزارش خبرنگار ایبنا، در حالی که تسهیلات ازدواج بهعنوان یکی از مهمترین ابزارهای حمایتی دولت برای تسهیل تشکیل خانواده معرفی میشود، برخی متقاضیان از سختگیری بانکها به دلیل رتبه اعتباری پایین گلایه دارند؛ رتبهای که به گفته آنان حتی سالها پس از تسویه بدهی نیز اصلاح نمیشود و عملاً دریافت وام جدید را ناممکن میکند.
رتبهای که پایین ماند
یکی از مشتریان شبکه بانکی در گفتوگو با ایبنا میگوید: «سال ۱۴۰۰ حدود ۷ میلیون تومان از یکی از بانکها وام گرفتم. بهدلیل تأخیر در پرداخت چند قسط، رتبه اعتباریام به D۲ کاهش پیدا کرد. با اینکه چهار سال از تسویه کامل آن وام گذشته، هنوز رتبه اعتباریام تغییر نکرده است.»
به گفته این متقاضی، هنگام ثبتنام برای دریافت وام ازدواج، بانک به او اعلام کرده به دلیل پایین بودن رتبه اعتباری امکان پرداخت تسهیلات وجود ندارد؛ این در حالی است که بدهی پیشین سالهاست تسویه شده و تعهد معوقی در شبکه بانکی ندارد.
راهکاری که به بنبست میرسد
این متقاضی میافزاید: «به من گفتند برای بهبود رتبه اعتباری باید وام جدید بگیرم و اقساط را منظم پرداخت کنم تا امتیازم بالا برود؛ اما وقتی به دلیل رتبه پایین، وامی پرداخت نمیشود، چطور باید رتبه را اصلاح کنم؟»
این وضعیت به گفته برخی کارشناسان بانکی میتواند مصداق یک دور باطل اعتباری باشد؛ چرخهای که در آن فرد برای ترمیم سابقه اعتباری نیازمند دریافت تسهیلات جدید است، اما همان سابقه مانع از دسترسی او به تسهیلات میشود.
از سوی دیگر بررسیها نشان میدهد در حالی که نظام اعتبارسنجی بهعنوان مبنای تصمیمگیری بانکها در پرداخت تسهیلات عمل میکند، رویه بانکها در مواجهه با رتبههای اعتباری پایین یکسان نیست؛ بهطوریکه برخی بانکهای خصوصی در صورت ثبت رتبههای ضعیف مانند D۲ عملاً از پرداخت هرگونه تسهیلات خودداری میکنند، اما در مقابل، برخی بانکهای دولتی با وجود پذیرش ریسک بالاتر، در صورت ارائه چند ضامن معتبر، وثایق تکمیلی و طی مراحل اداری سختگیرانه، امکان پرداخت وام را فراهم میکنند؛ تفاوتی که به گفته کارشناسان، نشاندهنده نبود رویه واحد در نحوه اعمال نتایج اعتبارسنجی در شبکه بانکی است.
پاسخ سامانه اعتبارسنجی
در همین رابطه، کارشناسان سامانه اعتبارسنجی ایرانیان نیز در پاسخ به خبرنگار ایبنا اعلام کردند روند تعیین و بهروزرسانی رتبههای اعتباری کاملاً سیستمی و مبتنی بر الگوریتمهای مشخص است و مداخله انسانی در تغییر امتیاز وجود ندارد. به گفته آنان، در حال حاضر راهکار مستقلی برای اصلاح فوری رتبه اعتباری پیشبینی نشده و تنها مسیر بهبود امتیاز، ایجاد سابقه خوشحسابی جدید در شبکه بانکی است.
با این حال، در شرایطی که پایین بودن رتبه اعتباری خود مانع از دریافت تسهیلات جدید میشود، این پاسخ عملاً نگرانی متقاضیان را برطرف نکرده است.
ضرورت بازنگری در رویهها
کارشناسان اقتصادی معتقدند نظام رتبهبندی اعتباری، ابزاری ضروری برای مدیریت ریسک در شبکه بانکی است، اما لازم است سازوکارهایی برای بازسازی اعتبار افرادی که بدهیهای گذشته خود را تسویه کردهاند، طراحی شود. اعطای تسهیلات خرد با سقف محدود، دورههای بازتوانی اعتباری یا کاهش اثرگذاری تخلفات قدیمی پس از گذشت زمان مشخص، از جمله پیشنهادهایی است که میتواند از شکلگیری چنین بنبستهایی جلوگیری کند.
در شرایطی که سیاستگذار بر تسهیل پرداخت وام ازدواج و حمایت از جوانان تأکید دارد، به نظر میرسد بازنگری در فرآیندهای رتبهبندی اعتباری و ایجاد مسیرهای اصلاح امتیاز، ضرورتی اجتنابناپذیر برای تحقق این اهداف باشد.
چالشهای سامانه اعتبارسنجی ایرانیان
کارشناسان معتقدند هرچند نظام اعتبارسنجی نقش مهمی در مدیریت ریسک شبکه بانکی دارد، اما سامانه اعتبارسنجی ایرانیان با چالشهایی نیز مواجه است؛ از جمله وابستگی کامل به دادههای ثبتی بانکها بدون در نظر گرفتن شرایط اقتصادی و معیشتی افراد، ماندگاری طولانی اثر سوابق منفی حتی پس از تسویه بدهی، نبود سازوکار مؤثر برای اعتراض و اصلاح سریع امتیاز، شفاف نبودن جزئیات الگوریتم امتیازدهی برای عموم مردم و ایجاد چرخهای که در آن افراد با رتبه پایین عملاً امکان بازسازی اعتبار خود را از طریق دریافت تسهیلات جدید ندارند؛ موضوعی که میتواند به محدود شدن دسترسی بخشی از متقاضیان به خدمات بانکی منجر شود.
