ریشه نوسانات ارزی در ایران سیاسی است

لطفعلی بخشی؛ اقتصاددان در گفت‌و‌گو با خبرنگار ایبنا، با بیان اینکه مسئله ارز در ایران، پیش از آنکه اقتصادی باشد، سیاسی است، اظهار کرد: بدون تعارف باید پذیرفت که کشور ما با برخی از کشور‌های جهان که ارز‌های معتبر و جهان‌روا دارند، با چالش و تنش مواجه است. همین موضوع باعث شده روابط مالی و تجاری ایران از حالت عادی خارج شود و اقتصاد کشور هزینه‌های سنگینی را متحمل شود.

بخشی افزود: ایران تحت تحریم قرار دارد و به همین دلیل ارتباطات مالی و بانکی کشور طبیعی نیست که در چنین شرایطی، تامین ارز با دشواری‌های فراوانی همراه می‌شود چراکه ناچاریم نفت خود را با تخفیف بفروشیم، منابع حاصل از آن را از مسیر‌های غیرمستقیم و پرریسک جابه‌جا کنیم و در بسیاری از موارد نیز بخشی از این منابع در همین مسیر از بین می‌رود؛ بنابراین عرضه ارز در کشور همواره با محدودیت مواجه است.

وی ادامه داد: در مقابل، تقاضا برای ارز همچنان در کشور وجود دارد و در بعضی از برهه‌های زمانی نیز تقاضا افزایش می‌یابد. زمانی که عرضه محدود و تقاضا پابرجا باشد، طبیعی است تعادل بازار بر هم بخورد و با هر شوک سیاسی یا امنیتی، نرخ ارز دستخوش نوسان شود.

این اقتصاددان با مقایسه شرایط ایران با سایر کشور‌ها گفت: تفاوت ایران با کشور‌هایی که روابط عادی با جهان دارند، بسیار قابل توجه است. کشوری که با دنیا در تعامل عادی قرار دارد، کالا صادر و ارز حاصل از صادرات را بدون هزینه و محدودیت دریافت و نیاز‌های داخلی خود را نیز به‌راحتی تامین می‌کند، اما در مقابل ایران در چنین شرایطی قرار ندارد.

وی افزود: چرا که ایران یک کشور عادی در مبادلات جهانی نیست و این موضوع باعث شده است که مبادلات و دریافت پول با محدودیت‌هایی روبه رو باشد که در علم اقتصاد به این وضعیت هزینه مبادله گفته می‌شود و این هزینه در ایران به شدت بالاست.

نتیجه چنین شرایطی آن است که گاهی تنها با یک تحول سیاسی، نرخ ارز ظرف مدت کوتاهی چند درصد افزایش پیدا می‌کند.

بخشی با بیان اینکه ممکن است برخی افزایش نرخ ارز را به انتظارات تورمی یا تنش‌های امنیتی نسبت دهند که این تحلیل تا حدی درست است، اما باید دید چرا چنین انتظاراتی شکل گرفته است، گفت: وقتی جامعه احساس می‌کند چشم‌انداز آینده روشن نیست و دائما با اخبار جنگ، تنش و تشدید بحران روبه‌رو می‌شود، طبیعی است که مردم نسبت به آینده خوش‌بین نباشند. در چنین فضایی عرضه ارز محدودتر و تقاضا برای خرید ارز بیشتر می‌شود و این موضوع نیاز به تحلیل پیچیده اقتصادی ندارد؛ حتی با ساده‌ترین اصول عرضه و تقاضا نیز قابل درک است.

به گفته بخشی، تولید داخلی کشور به شدت آسیب دیده است. زمانی تولید و عرضه کالا کاهش پیدا می‌کند در حالی که تقاضا حداقل در سطح گذشته باقی مانده است؛ بنابراین قیمت کالا‌ها افزایش پیدا می‌کند. درباره بازار ارز نیز شرایط به چشم‌انداز‌های سیاسی بستگی دارد. برای مثال، تا حدود ۱۰ روز پیش فروش نفت ادامه داشت و چشم‌انداز نسبتا مثبتی وجود داشت، اما اکنون شرایط سیاسی تغییر کرده و همین موضوع انتظارات بازار را نیز دگرگون کرده است.

وی خاطرنشان کرد: همه این تحولات به تصمیماتی بازمی‌گردد که سیاست‌مداران برای کشور اتخاذ می‌کنند. در بسیاری از کشور‌های جهان، سیاست در خدمت اقتصاد قرار دارد و تصمیمات سیاسی با هدف تقویت رشد اقتصادی اتخاذ می‌شود، اما در ایران، تصمیمات اقتصادی عمدتا تابع ملاحظات سیاسی است و همین مسئله پیامد‌های سنگینی برای اقتصاد کشور به همراه داشته است.

این اقتصاددان در پایان گفت: هزینه تصمیمات سیاسی باید در محاسبات سیاست‌گذاران دیده شود. وقتی تنش‌ها افزایش پیدا می‌کند، باید خسارت‌های اقتصادی ناشی از آن نیز مورد توجه قرار گیرد. ممکن است تصور شود در برخی اقدامات، طرف مقابل نیز متحمل خسارت شده است، اما باید دید در مقابل، اقتصاد ایران چه میزان هزینه پرداخت کرده است.