ارزیابی دلایل رکوردشکنی صندوق‌های اهرمی از لنز ارقام/ چگونه بازده دلاری و ریالی صندوق‌های اهرمی از ۱۰۰ درصد فراتر رفت؟ + ویدئو

به گزارش پایگاه خبری بازار سرمایه ایران(سنا)، صندوق‌های اهرمی نقش مهمی در افزایش حضور سرمایه‌گذاران علاقه‌مند به حضور در ابزارهای پریسک‌تر بازار سرمایه داشته‌اند. این صندوق‌ها با توجه به ماهیت نوسان‌پذیری بیش‌تر، ضمن جذب سرمایه‌گذاران عادی، همواره به عنوان معیاری از میزان ریسک‌پذیری بازار در معاملات سهام نیز ایفای نقش می‌کنند.

اهرم در ادبیات سرمایه‌گذاری به معنای استفاده از سرمایه‌ای بیش از آورده اولیه شخص یا شرکت است که می‌تواند بازده حاصل از سرمایه‌گذاری را نسبت به حالت عادی افزایش دهد. وام یکی از ساده‌ترین اشکال اهرم است؛ به این معنا که اگر فردی مثلا ۲ برابر سرمایه اولیه خود را سرمایه‌گذاری کند، نیمی از کل سرمایه مورد استفاده از محل وام تأمین شده است. این وضعیت تا حدودی مشابه ساختار صندوق‌های اهرمی در بازار سرمایه ایران است که از لحاظ قانونی نمی‌توانند بیش از ۲ برابر آورده خود سرمایه‌گذاری کنند. در چنین شرایطی، اگر دارایی پایه ۳ درصد نوسان کند، بازده ناخالص سرمایه می‌تواند به ۶ درصد برسد. همین ساختار اهرمی باعث شده صندوق‌های اهرمی در رالی صعودی سال جاری، بازده بالاتری نسبت به شاخص‌های سهامی ثبت کنند. اهرمی‌ها در کشورهای پیشرفته عموماً به عنوان ابزارهای پرریسک و کوتاه‌مدت در نظر گرفته می‌شوند؛ با وجود این در سال‌های اخیر تداوم رشد نرخ تورم در ایران این تصور را به چالش کشیده است.

در این قسمت از برنامه «صندوقچه» مجید شجاعی ضمن بررسی آماری عملکرد اهرمی‌ها دلایل قوت عملکرد این نوع از ابزارهای مالی در سال جاری را بررسی کرده است. به گفته او کسب بازده ۲ برابری نسبت شاخص کل بورس یکی از مهم‌ترین عوامل اقبال سرمایه‌گذاران به اهرمی‌ها است.

مشروح دیدگاه‌های مجید شجاعی را که در قالب برنامه «صندوقچه» ارائه شده، در ادامه بخوانید و ببینید:

آقای شجاعی، به نظر شما مهم‌ترین عوامل مؤثر بر رشد صندوق‌های اهرمی چه بوده است؟

بازار سرمایه در سال‌های اخیر به سمت متنوع‌سازی ابزارها رفته است. بر همین اساس در حال حاضر صندوق‌های مختلفی را در بازار در اختیار داریم، از صندوق‌های سهامی کلاسیک تا صندوق‌های مختلف و صندوق‌های اهرمی، هر یک امکانات و آپشن‌های مختلفی را در اختیار سرمایه‌گذاران قرار می‌دهند تا بتوانند بر اساس میزان ریسک‌پذیری و انتظار بازده سبدی از ابزارهای مالی را تشکیل دهند. طبق فلسفه شکل‌گیری، صندوق‌های اهرمی ۲ کارکرد دارند؛ هم برای سرمایه‌گذاران پرریسک و هم برای سرمایه‌گذاران کم‌ریسک. پیش از شکل‌گیری صندوق‌های اهرمی، افرادی که دارای ریسک‌پذیری بالاتری بودند و می‌خواستند در بازار سرمایه بازده بالاتری از شاخص بگیرند، باید سراغ اعتبارگیری از کارگزاری‌ها می‌رفتند. اعتبار کارگزاری هم به منابعی وابسته بود که در شبکه بانکی وجود داشت و نیاز بود مشتری گردش حساب و گردش معاملات در کارگزاری ایجاد کند تا بتواند از آن اعتبار بهره‌مند شود، صندوق اهرمی این سازوکار را در دل خودش تعریف کرده است، یعنی صندوق اهرمی هم واحد عادی دارد و هم واحد ممتاز. واحدهای عادی سود ثابتی را که نزدیک به صندوق‌های سرمایه‌گذاری در اوراق بهادار با درآمد ثابت و کمی بیش‌تر است، دریافت می‌کنند، این فرایند به افرادی که در واحدهای ممتاز سرمایه‌گذاری کرده‌اند، کمک می‌کند. این ضریب اهرم با کمک واحدهای عادی شکل می‌گیرد. مثلاً فرض کنیم اگر یک صندوق ۵۰۰ میلیارد تومان واحد ممتاز داشته باشد، طبق اساسنامه می‌تواند هزار میلیارد تومان واحد عادی جذب کند. این موضوع ضریب صندوق را به ۲ می‌رساند که حداکثر ضریبی است که فعلاً صندوق‌های اهرمی می‌توانند داشته باشند. یکی دیگر از مزیت‌های صندوق اهرمی این است که افرادی که می‌خواستند درآمد ثابتی داشته باشند، به جای این‌که پولشان وارد بازار اوراق شود، وارد بازار سهام شده‌اند و این ابزار کمک کرده است این پول در بازار سهام بماند و به بازار سهام کمک کند. این مزیت باعث شده در طول یک‌سال گذشته صندوق‌های اهرمی میانگین بازده ۴۰۰ درصد داشته‌ باشند. علت، همین ضریب اهرمی است که ایجاد شده است. از طرف دیگر، صندوق‌های اهرمی به سرمایه‌گذار این امکان را داده که بدون نیاز به اعتبار و چالش‌هایی که در گرفتن اعتبار از کارگزاری وجود دارد، بتواند با ریسک بالاتری سرمایه‌گذاری کند.

بر اساس داده‌هایی که در اختیار دارید، صندوق‌های اهرمی در یک سال گذشته چه عملکردی داشته‌اند و بازده آن‌ها در مقایسه با سایر بازارهای مالی چگونه بوده است؟

در طول یک سال گذشته، صندوق‌های اهرمی توانسته‌اند بالاترین بازده را در بازارهای مالی ایران کسب کنند. میانگین بازده صندوق‌های اهرمی ۴۰۰ درصد بوده است. در این بازه زمانی شاخص کل بورس حدود ۱۷۵ درصد بازده داشته و شاخص کل هم‌وزن حدود ۱۴۸ درصد بوده است. بالاترین بازدهی که در صندوق‌های طلا داشتیم ۱۷۷ درصد بوده و رشد قیمت دلار در بازار آزاد چیزی حدود ۱۳۵ درصد بوده است. صندوق‌های اهرمی بالاترین بازده را به واسطه همین سازوکار اهرمی کسب کرده‌اند. با وجود چالش‌هایی مثل جنگ، ما یک بازار سرمایه داریم که بیش از ۷۰۰ تا ۸۰۰ شرکت از انواع مختلف، از صنایع بزرگ مثل فولاد و پتروشیمی تا صنایع کوچک و حتی برخی استارتاپ‌ها، در آن فعالیت می‌کنند. ما انواع ابزارها را در اختیار داریم و بیش از ۵۰۰ صندوق سرمایه‌گذاری داریم. این‌ها همه اقداماتی است که در طول سال‌های اخیر انجام شده است. همین امروز، در این دوران پیچیده سیاسی و اقتصادی، می‌بینیم که شرکت‌های جدیدی عرضه اولیه می‌شوند. این‌ها همه به تاب‌آوری بازار سرمایه و بورس کمک کرده است. اگر بازده دلاری را هم ملاک قرار دهیم، در صندوق‌های اهرمی بازده دلاری در طول یک سال گذشته ۱۱۳ درصد بوده است. اگر این بازده را با بورس‌های جهانی و بورس‌های مطرح جهانی، حتی با صندوق‌های ۲x آن‌ها مقایسه کنیم، بازده قابل‌توجهی است. این میزان بازده در مقیاس جهانی هم قابل توجه است و قطعاً برای سرمایه‌گذاران بین‌المللی نیز این ظرفیت، در همین شرایط، جذاب است. نکته‌ای که وجود دارد این است که امسال صندوق‌های اهرمی توانسته‌اند یک رکورد تاریخی به دست بیاورند. بازده سالانه صندوق‌ها را از سال ۱۳۹۹ بررسی کرده‌ایم، در این مدت هیچ‌گاه بازده ۴۰۰ درصدی نداشته‌ایم. البته این رقم میانگین است؛ برخی صندوق‌ها بیش‌تر و تعدادی از صندوق‌ها هم کم‌تر از این رقم بازده داشته‌اند. از سال ۱۳۹۹ به این‌طرف، چنین بازدهی‌ در صندوق‌ها نداشته‌ایم. در دوره اخیر صندوق‌های اهرمی توانسته‌اند آلفایی مناسب نسبت به شاخص ایجاد کنند، در یک سال گذشته این رقم ۲۲۵ درصد بوده است. این موضوع کمک کرده سرمایه‌گذارانی که ریسک‌پذیرتر هستند و علاقه‌مندند با ریسک بالا سرمایه‌گذاری کنند، بتوانند بازده خوبی کسب کنند. دارایی تحت مدیریت صندوق‌های اهرمی در حال حاضر حدود ۱۵۲ همت است. میانگین ضریب اهرمی‌ها طبق داده‌های موجود حدود ۱.۷ است. اگر این اعداد را ملاک قرار دهیم، حدود ۵۵ همت از دارایی صندوق‌ها مربوط به واحدهای ممتاز و ۹۵ همت از دارایی صندوق‌های اهرمی، دارایی‌های کم‌ریسک و مربوط به واحدهای عادی است. یعنی افرادی که می‌خواستند کم‌ریسک سرمایه‌گذاری کنند، به جای این‌که وارد بازار اوراق شوند، با ابزاری که صندوق‌های اهرمی در اختیارشان قرار داده، توانسته‌اند در بازار سهام سرمایه‌گذاری کنند و این دارایی به بازار سهام کمک کرده است.

مشروح دیدگاه‌ها و ارزیابی‌های مجید شجاعی کارشناس بازار سرمایه، درباره عملکرد و بازده صندوق‌های اهرمی در سال جاری را که در قالب برنامه «صندوقچه» ارائه شده، در ویدئوی زیر ببینید.